การศึกษาข้อมูลทางคติชนในชุมชนขุนทะเล

Titleการศึกษาข้อมูลทางคติชนในชุมชนขุนทะเล
Publication TypeReport
ปีที่เผยแพร่ :2550
ชื่อผู้วิจัย :อาจารย์อร่ามรัศมิ์ ด้วงชนะ
Institutionมหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
จังหวัด :สุราษฏร์ธานี
Typeบทความงานวิจัย
คำค้น :คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
บทคัดย่อ :

การศึกษาเรื่อง “การศึกษาข้อมูลทางคติชนในชุมชนขุนทะเล” มีความมุ่งหมายเพื่อรวบรวมข้อมูล และศึกษารูปแบบและโครงสร้างข้อมูลคติชนของชาวบ้านในตำบลขุนทะเล อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี อันจะนำไปสู่การอนุรักษ์ภูมิปัญญาชาวบ้านแขนงนี้ต่อไป
ผลการศึกษา พบว่า คติชนชาวบ้านที่รวบรวมได้ จำแนกออกเป็น 4 ประเภท คือ นิทานพื้นบ้าน เพลงและบทกลอนชาวบ้าน ปริศนาคำทาย และความเชื่อ ในส่วนของนิทานพื้นบ้าน จำแนกตามเนื้อหาได้ 5 ประเภท คือ นิทานปรัมปรา จำนวน 5 เรื่อง นิทานสมัยใหม่ จำนวน 1 เรื่อง นิทานท้องถิ่นจำนวน 13 เรื่อง นิทานเกี่ยวกับสัตว์ จำนวน 2 เรื่อง และนิทานตลก จำนวน 2 เรื่อง สำหรับการวิเคราะห์รูปแบบและโครงสร้าง ประเภทนิทาน พบว่า นิทานปรัมปราเปิดเรื่องโดยใช้สถานที่หรือบุคคลที่เป็นตัวเอกของเรื่องต่อจากนั้นมีการดำเนินเรื่อง และจบเรื่องด้วยการกล่าวถึงการประสบความสำเร็จหรือการอยู่ดีมีสุขของตัวละคร เช่น นิทานเรื่องบุญทวงศ์ เป็นต้น นิทานสมัยใหม่ เปิดเรื่องด้วยการกล่าวถึงตัวละครเอก และจบเรื่องแบบห้วน ๆ บางครั้งก็ทิ้งปริศนาไว้ เช่น เรื่องแม่นาคพระโขนง เป็นต้น นิทานท้องถิ่น เปิดเรื่องด้วยการกล่าวถึงสถานที่และเวลาหรือกล่าวถึงตัวละครเอก และจบเรื่องด้วยการกล่าวการประสบความสำเร็จของตัวละคร เช่น เรื่อง ตำนานมอญ นิทานเกี่ยวกับสัตว์ เปิดเรื่องโดยการกล่าวถึงตัวละครเอกที่เป็นสัตว์ หรือเป็นมนุษย์ จบเรื่องด้วยการกล่าวถึงสาเหตุที่ทำให้สัตว์ในนิทานมีลักษณะเช่นนั้น เช่น เรื่อง กากับนกกาเหว่า นิทานตลก เปิดเรื่องโดยการกล่าวถึงตัวละครเอก เช่นเดียวกับนิทานปรัมปรา และนิทานสมัยใหม่ และมักไม่มีการจบเรื่อง เช่น เรื่อง ศรีธนนชัย เป็นต้น
ในส่วนของเพลงและบทกลอนชาวบ้าน พบว่า เพลงชาวบ้านที่รวบรวมได้ในตำบล ขุนทะเลมี 2 ลักษณะ คือ เพลงกล่อมเด็ก และบทกลอนชาวบ้าน เพลงกล่อมเด็กที่พบ มีจำนวน 43 บท จำแนกตามเนื้อหาได้ 3 กลุ่ม ได้แก่ เพลงที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับนิทานพื้นบ้าน จำนวน 6 บท เพลงที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับบทเสียดสี ล้อเลียน นินทา ประชดประชัน และถากถางบุคคลอื่น จำนวน 6 บท และเพลงกล่อมเด็กที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับสัตว์ จำนวน 31 บท สำหรับการวิเคราะห์รูปแบบและโครงสร้าง พบว่า เพลงกล่อมเด็ก1บท ส่วนใหญ่มีประมาณ 8 วรรค แต่ละวรรคมีคำตั้งแต่ 4 – 7 คำ วรรคแรกมักมีคำขึ้นต้นว่า ฮา…เฮ้อ และวรรคเอื้อนลงท้ายด้วยคำว่า …เหอ ถ้อยคำในวรรคที่ 4 มักซ้ำกับวรรคที่ 7 สำหรับวรรคที่ 8 ซึ่งเป็นวรรคสุดท้ายส่วนมากจะมีเพียง 5 คำ ในส่วนของบทกลอนชาวบ้าน พบว่า มีบทกลอน 2 ลักษณะ คือ กลอนเพลงบอก และกลอนแปด สำหรับเพลงบอกที่รวบรวมได้ในชุมชนขุนทะเล ส่วนใหญ่มีเนื้อหาเกี่ยวกับคำสอน คติ ข้อเตือนใจ และสะท้อนสังคม สำหรับการวิเคราะห์รูปแบบและโครงสร้างของเพลงชาวบ้านชนิดนี้ พบว่า เพลงบอก 1 บท มีจำนวน 2 บาท บาทแรกเรียกว่า บาทเอก บาทที่สองเรียกว่าบาทโท แต่ละบาทมีจำนวน 4 วรรค วรรคที่ 1 – 3 มีจำนวน 6 คำ และวรรคสุดท้ายมีจำนวน 4 คำ คำสุดท้ายของวรรคแรกและวรรคที่ 2 สัมผัสกับวรรคคำที่ 3 ขวา วรรคที่ 2 และที่ 3 ในบาทโท คำที่ 3 ของวรรคที่ 3 สัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ 4 และคำสุดท้ายของวรรคที่ 3 สัมผัสกับคำว่าที่ 3 ของวรรคที่ 4 เพลงบอกระหว่างบทจะต้องสัมผัสกันโดยบังคับให้คำสุดท้ายของวรรคที่ 4 ในบาทที่ 1 สัมผัสบังคับกับคำสุดท้ายของวรรคที่ 4 ในบาทที่ 2 เสมอ ในส่วนของกลอนแปดมีลักษณะเหมือนกับกลอนแปดทั่วไป
ในส่วนของปริศนาคำทาย พบว่า สามารถจำแนกตามเนื้อหาได้ 7 กลุ่ม คือ ปริศนาคำทายที่เปรียบเทียบกับสัตว์ ปริศนาคำทายที่เกี่ยวกับพืช ปริศนาคำทายที่เกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้ ปริศนาคำทายที่เกี่ยวกับอวัยวะของร่างกายมนุษย์ ปริศนาคำทายที่เกี่ยวกับวัฒนธรรมและประเพณี ปริศนาคำทายที่เกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติ และปริศนาคำทายอื่น ๆ สำหรับการวิเคราะห์ด้านรูปแบบและโครงสร้าง พบว่า ปริศนาคำทายที่พบในตำบลขุนทะเล มีคำขึ้นต้นว่า …ไอ้ไหรหา… ต่อจากนั้นก็เป็นคำทายในปริศนานั้น ๆ ปริศนา 1 เรื่อง ประกอบด้วย จำนวน 4 – 5 วรรค แต่ละวรรคจะมีคำ 3 – 5 คำ ระหว่างวรรคมีการสัมผัสกัน
สำหรับการศึกษาข้อมูลชาวบ้านด้านความเชื่อ พบว่า ยังมีความเชื่อของชาวบ้านในเรื่องต่าง ๆ หลายอย่าง คือ ความเชื่อเกี่ยวกับบุคคล ความเชื่อเกี่ยวกับปรากฏการณ์ธรรมชาติสิ่งแวดล้อม ความเชื่อเกี่ยวกับเพศ ความเชื่อเกี่ยวกับความฝัน ความเชื่อ เกี่ยวกับสุขภาพและสวัสดิภาพ ความเชื่อเกี่ยวกับฤกษ์และโชคลาง ความเชื่อเกี่ยวกับเครื่องรางของขลัง ไสยศาสตร์ ความเชื่อเกี่ยวกับ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ความเชื่อเกี่ยวกับภูติผีปิศาจและวิญญาณความเชื่อเกี่ยวกับนรกสวรรค์ และความเชื่อทางโหราศาสตร์

AttachmentSize
บทความคติชนในชุมชนขุนทะเล.pdf128.46 KB