การพัฒนาศักยภาพชุมชนบนเพื่อการพึ่งตนเองบนฐานทุนทางสังคม

Titleการพัฒนาศักยภาพชุมชนบนเพื่อการพึ่งตนเองบนฐานทุนทางสังคม
Publication TypeReport
ปีที่เผยแพร่ :2553
Secondary Authorsรศ.เปรมชญา ชนะวงศ์, อาจารย์กำไร ประกอบชาติ, อาจารย์กนกวรรณ แก้วเกาะสะ
Institutionมหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
จังหวัด :สุราษฏร์ธานี
Typeบทความงานวิจัย
คำค้น :การพัฒนาที่ยั่งยืน, การพึ่ง ตนเอง, คณะวิทยาการจัดการ, ชุมชน, ทุนทางสังคม, ศักยภาพชุมชน, เศรษฐกิจพอเพียง
บทคัดย่อ :

งานวิจัยและพัฒนาการพัฒนาศักยภาพชุมชนบนเพื่อการพึ่งตนเองบนฐานทุนทางสังคมตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทุนทางสังคมของอำเภอดอนสักที่ส่งผลต่อการดำรงอยู่ของชุมชน ระบบเศรษฐกิจชุมชนอำเภอดอนสักภายใต้พลวัตการเปลี่ยนแปลงและการปรับตัวของชุมชน การพัฒนาศักยภาพการพึ่งตนเองบนฐานทุนทางสังคมตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยดำเนินการวิจัยและพัฒนาในพื้นที่อำเภอดอนสัก จังหวัดสุราษฎร์ธานี ใน 4 ตำบล คือ ตำบลดอนสัก ตำบลชลคราม ตำบลไชยคราม และตำบลปากแพรก โดยใช้วิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสังเกต การสัมภาษณ์ที่เน้นการเล่าเรื่อง การจัดเวทีชุมชน และจัดกลุ่มสนทนา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีอุปนัย เพื่อพัฒนาชุมชนระดับครัวเรือนไปสู่การพึ่งตนเองตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนอำเภอดอนสักพื้นที่ริมฝั่งทะเลในป่าดอนสัก สภาพพื้นที่เป็นที่ดอนสลับกับที่ราบ ในอดีตทรัพยากรธรรมชาติสมบูรณ์ทั้งป่าดินน้ำแร่ทะเลมีป่าชายเลนผืนใหญ่ที่สุดในอ่าวบ้านดอน ปัจจุบันทรัพยากรธรรมชาติเสื่อมโทรม สังคมวัฒนธรรมชุมชนมีพระพุทธศาสนาเป็นหลักยึดของชุมชน วัฒนธรรมความเชื่อประเพณีที่เป็นทุนทางสังคมทั้งในด้านการทำมาหากินและการประกอบอาชีพ ด้านการศึกษามีโรงเรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน 27 โรง ความสัมพันธ์ชุมชนยังมีระบบเครือญาติ มีภูมิปัญญาในการดำเนินชีวิตที่ยังปรับใช้ได้ตามยุคสมัย อาชีพของชุมชนทำประมงชายฝั่ง การทำเกษตรกรรม ระบบการเมืองการปกครองในอดีตมีผู้นำที่อนุเคราะห์ด้วยธรรมปัจจุบันยึดผลประโยชน์
ทุนทางสังคมมีรูปแบบเชิงสาระและโครงสร้าง มีองค์ประกอบ 4 ด้าน คือ ทุนคน ทุนสถาบัน ทุนวัฒนธรรม และทุนองค์ความรู้ ทุนคน คนมีคุณภาพในด้านสุขภาพปานกลาง มีจิตใจดีโอบอ้อมอารี สติปัญญาเฉลียวฉลาด ทุนวัฒนธรรมมีพื้นฐานจากพระพุทธศาสนาที่เป็นบ่อเกิดความเชื่อและประเพณีเฉพาะถิ่นที่สร้างอัตลักษณ์ของตนที่เติมเต็มทุนชีวิตให้สมบูรณ์ สถาบันครอบครัวที่เคยเข้มแข็งอ่อนแอลง สถาบันศาสนาที่เป็นแก่นของชุมชนปัจจุบันไม่ได้ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของชุมชน สถาบันการเมืองการปกครองเดิมปกครองด้วยธรรมและมีธรรมาภิบาลปัจจุบันเกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ไม่สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของสังคม สังคมดอนสักเดิมมีรูปแบบชิงสาระที่เป็นคุณค่าเกี่ยวกับความไว้วางใจ ความสามัคคี การให้และแบ่งปัน การต่างตอบแทน การเอื้ออาทร ค่านิยม การแลกเปลี่ยนและบรรทัดฐานทางสังคม ปัจจุบันเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของสังคม ในรูปแบบเชิงโครงสร้างมีกลุ่มและเครือข่ายในการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ
ระบบเศรษฐกิจชุมชนมีทรัพยากรธรรมชาติเป็นฐานการผลิตให้ครอบครัวอยู่รอด มีระบบเศรษฐกิจชุมชน 6 ระบบประกอบด้วย เศรษฐกิจชุมชนหาของป่าพึ่งพาธรรมชาติ เศรษฐกิจภาคการประมง เศรษฐกิจชุมชนภาคการเกษตร เศรษฐกิจชุมชนนอกภาคเกษตร เศรษฐกิจชุมชนด้านการเลี้ยงสัตว์ เศรษฐกิจชุมชนจากการสนับสนุนของรัฐเพื่อพัฒนาความเข้มแข็งของชุมชน ปัจจุบันเศรษฐกิจทุนได้เข้าไปเปลี่ยนวิถีการผลิตที่ต้องพึ่งพาตลาดกระทบต่อวิถีชีวิต
ผลการพัฒนาศักยภาพการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อการพึ่งตนเองตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงเกิดชุมชนพึ่งตนเองเข้มข้น 2 ชุมชนใน 2 ตำบล คือชุมชนพึ่งตนเองบ้านดอนหาร ตำบลดอนสักเกิดชุมชนพึ่งตนเองระดับครัวเรือนที่ปฏิบัติกิจกรรมหมูหลุมไม่ใช้ทุน 6 ครัวเรือน หมูเติบโตด้วยอาหารที่จัดการเองพร้อมขยายพันธุ์เพิ่มครัวเรือนพึ่งตนเอง มีปุ๋ยอินทรีย์จากคอกหมู 2,300 กิโลกรัม เกิดการลดรายจ่ายในการทำการเกษตรประมาณ 11,500 บาท ครัวเรือนใช้ปุ๋ยในสวนผลไม้ สวนยางพารา พืชผักสวนครัว และพืชไร่ ชุมชนพึ่งตนเองบ้านครามบน ตำบลชลครามปฏิบัติกิจกรรมเศรษฐกิจพอเพียงในศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง เกิดชุมชนพึ่งตนเองการฟื้นฟูแหล่งน้ำธรรมชาติคลองพังแทและการฟื้นฟูพันธุ์ปลาให้เป็นแหล่งอาหารของชุมชน ชุมชนได้รับการพัฒนาศักยภาพการเรียนรู้การจัดการฟื้นฟูพันธุ์ปลา 35 ครัวเรือน มีปลาเพิ่มขึ้น 6,000 ตัว ชุมชนลดรายจ่ายด้านอาหาร 3,500 บาทต่อสัปดาห์ต่อ 35 ครัวเรือน ชุมชนปฏิบัติการเรียนรู้บ้านเขาเหนียด ตำบลปากแพรก และชุมชนบ้านศรีไชยคราม ตำบลไชยครามได้พัฒนาศักยภาพด้านการลดละเลิกการใช้สารเคมีในการปลูกพืช ผลลัพธ์ในด้านการพัฒนาศักยภาพชุมชน ชุมชนมีปฏิสัมพันธ์ช่วยเหลือดูแล เอื้ออาทร เกื้อกูล พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน มีการให้ การแบ่งปัน และต่างตอบแทน มีความไว้วางใจกันจากการปฏิบัติกิจกรรมร่วมกันเป็นกลุ่มและเครือข่ายพึ่งตนเองและพึ่งกันเองในกิจกรรมที่ปฏิบัติมีจิตสำนึกในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติแหล่งน้ำในชุมชนด้วยการมีส่วนร่วมเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของทรัพยากรธรรมชาติในชุมชนของตน ผลลัพธ์ในด้านเศรษฐกิจพอเพียงเกิดการลดรายจ่ายในการทำการเกษตรและรายจ่ายด้านอาหาร

AttachmentSize
บทความการพัฒนาศักยภาพชุมชน.pdf285.79 KB